لیکوال: سید انور شاه
د سړک له یوې غاړې بلې ته تېرېدم چې ناڅاپه مې د موټر د بریکونو غږ واورېد او ورپسې د یوې کوچنۍ نجلۍ د ژړا اواز راغی. په بیړه ورنږدې شوم. نجلۍ د سړک پر غاړه ولاړه وه او له سترګو یې اوښکې روانې وې. ما ترې وپوښتل:
ـ لورې! خوږه شوې خو نه یې؟ چېرته دې درد دی؟
هغې د اوښکو په منځ کې خپل لاس کې ماتې شوې لرګینې تختي راښکاره کړه او ویې ویل:
ـ زه نه یم خوږه شوې، زما د ښوونځي تختي ماته شوې ده. مور به مې ووهي، پلار مې د نوې تختۍ د اخیستو وس نه لري او که سبا ښوونځي ته ولاړه نه شم، ښايي ښوونکی مې سزا کړي یا له ښوونځي څخه مې وباسي.
د هغې خبرې زما په زړه کې داسې ځای ونیو لکه چا چې د یوې وړې تختۍ پر ځای د ټولې ټولنې د ژوند هنداره ماته کړې وي. ما غوښتل ورته ووایم چې مه ژاړه، بله تختي به درته واخلو؛ خو د هغې د کورنۍ د اقتصادي حالت له تصور سره مې خپله ژبه ګونګه شوه. د یوې کوچنۍ تختۍ د اخیستو وس نه لرل، یوازې د یوې کورنۍ ستونزه نه وه، بلکې د داسې ټولنې د درد انځور و چېرته چې د ماشومانو خوبونه د بېوزلۍ تر سیوري لاندې لویېږي.
له هغه ځایه روان شوم، خو د نجلۍ ژړا راسره روانه وه. زما فکر د کوټې له واټونو څخه د بلوچستان لرې پرتو سیمو ته ولاړ. هلته مې هغه ماشومان ولیدل چې په لوڅو پښو ښوونځي ته ځي، هغه میندې مې رایادې شوې چې د خپلو ناروغو ماشومانو لپاره د درملو د اخیستو وس نه لري، هغه سپین ږیري مې سترګو ته ودرېدل چې د څښاک د اوبو لپاره ساعتونه انتظار باسي او هغه ښوونځي مې ذهن ته راغلل چې ودانۍ لري، خو ښوونکي، کتابونه او د زده کړې لومړني وسایل نه لري.
ما له ځانه وپوښتل: دا ټولې ستونزې په داسې سیمه کې ولې شته چې هر کال ورته د پرمختګ او ولسي هوساینې په نوم لویې بودیجې ځانګړې کېږي؟ دا پیسې چې د خلکو د ژوند د بدلولو لپاره منظورېږي، په کومو لارو لګېږي؟ ولې د ماشوم لاس ته د زده کړې د یوې وړې وسیلې د اخیستو پیسې نه رسېږي، خو د واک او شتمنۍ خاوندان د خپلو اولادونو لپاره د نړۍ په بېلابېلو ښارونو کې د هوساینې او عیش و عشرت امکانات برابروي؟ دا پوښتنې د چا پر وړاندې د بېثبوته تورونو لپاره نه، بلکې د حساب ورکولو او د ولس د حق د معلومولو لپاره وې.
زما د فکر په دې سفر کې یو بل انځور راڅرګند شو: د اوبو یوه ککړه ډنډه چې انسانان او څاروي دواړه ترې اوبه څښي. لږ وړاندې یو ناروغ ناست و چې د سر درد لپاره یې د اسپرین د یوې ګولۍ د اخیستو وس نه درلود. ما فکر وکړ چې د پرمختګ په هغو راپورونو کې چې هر کال خپرېږي، د دې انسانانو ژوند ولې نه ښکاري؟ د ودانیو، سړکونو او پروژو شمېر خو ښودل کېږي، خو د انسان د ژوند کیفیت څوک اندازه کوي؟ که یو ماشوم د تختۍ د اخیستو وس نه لري، یو ناروغ درمل نه شي اخیستلای او یوه کورنۍ د څښاک له پاکو اوبو محرومه وي، نو د پرمختګ دعوه به د چا لپاره وي؟
بیا مې د واک هغه لوړ تخت په ذهن کې انځور شو چې له لرې ډېر ښکلی او پیاوړی ښکاري. پر دغه تخت ناست کسان د ولس د خدمت ژمنې کوي، د پرمختګ نقشې جوړوي او د روښانه راتلونکي خبرې کوي؛ خو د تخت له لوړوالي څخه ښايي د سړک پر غاړه د هغې ماشومې اوښکې ونه لیدل شي. واک هغه وخت ارزښت لري چې د خلکو په ژوند کې بدلون راولي، نه دا چې یوازې د واکمن د مقام او امتیاز نښه پاتې شي.
ما له ځانه وپوښتل: که د بودیجې هره روپۍ د خپل ټاکلي هدف لپاره ولګېږي، که د ښوونځي دروازه د هر ماشوم پر مخ خلاصه وي، که روغتیايي مرکزونه درمل او مسلکي کارکوونکي ولري، که د اوبو او برېښنا ستونزې د خلکو د لومړیتوبونو له مخې حل شي او که سیمهییزې ادارې رښتینی واک او سرچینې ولري، نو ایا د بلوچستان د ماشومانو راتلونکی به بدل نه شي؟ د ولسي ادارو پیاوړتیا، د روڼ حساب ورکولو نظام او د خلکو ګډون هغه لارې دي چې د واک او ولس ترمنځ واټن راکموي.
ما بیا هماغې نجلۍ ته فکر وکړ. د هغې ماته شوې تختي یوازې د لرګي یوه ټوټه نه وه؛ هغه د یوې بېوزلې کورنۍ د مجبورۍ، د یوه ماشوم د ناتکمیل شوي خوب او د یوه نظام د مسوولیت نښه وه. ښايي سبا به هغې ته بله تختي پیدا شي، خو هغه پوښتنه به لا هم پر خپل ځای وي چې د بلوچستان د زرګونو ماشومانو د زده کړې، روغتیا او عزتمن ژوند مسوول څوک دی؟
تاریخ به د واکمنانو د ماڼیو، لویو ودانیو او شاندارو غونډو یادونه وکړي، خو د ټولنې د پرمختګ اصلي معیار به دا وي چې ماشومانو ته یې څه ورکړل؟ ایا هغوی ته یې د زده کړې وسیلې برابرې کړې، که یوازې یې د ژمنو په تختونو کې کښېنول؟
زه نه پوهېږم چې د هغې نجلۍ ماته شوې تختي به سبا د یوې نوې تختۍ په وسیله بدله شي که نه، خو دومره پوهېږم چې که د ټولنې د فکر، عدالت او مسوولیت تختي ماته شي، نو د یوه نسل د راتلونکي جوړول به ډېر ستونزمن وي.
پوښتنه دا نه ده چې د یوې ماشومې تختي چا ماته کړه؛ اصلي پوښتنه دا ده چې د بلوچستان د ماشومانو د روښانه راتلونکي د جوړولو مسوولیت چا هېر کړی دی؟
