ورځپاڼه نوي ژوند پښتو کوټه
د سید انورشاه ۳۷ کلنه ژورنالیستیکه مبارزه، نوې ټکنالوژي او د ولس خدمت سفر۔
(د ۱۹۸۹ کال د اګست ۶مه – د ۲۰۲۶ کال د اګست ۶مه)
لیکوال: طارق خان
د ۱۹۸۹ کال د اګست شپږمه د بلوچستان د پښتو ژورنالېزم په تاریخ کې یوه نه هېرېدونکې ورځ ده. په همدې ورځ ورځپاڼه نوي ژوند پښتو کوټه خپله خپرونه پیل کړه. هغه مهال په بلوچستان کې پښتو ژورنالېزم له محدودو امکاناتو، دودیز چاپ او سختو شرایطو سره مخ و. په داسې حالت کې نوي ژوند یوازې د یوې ورځپاڼې په توګه نه، بلکې د ولسي پوهاوي، د اساسي قانون د واکمنۍ، ولسواکۍ، ملي یووالي، پښتو ژبې او ادب او د بلوچستان د ولس د ستونزو د غږ په توګه خپل رسنیز سفر پیل کړ.
د ادارې بنسټیز باور دا و چې ژورنالېزم یوازې د خبر خپرول نه دي، بلکې د ولس امانت، فکري مسؤلیت او د راتلونکو نسلونو لپاره د تاریخ ساتنه هم ده. همدې لیدلوري نوي ژوند ته د بلوچستان د معتبرو ورځپاڼو په کتار کې ځانګړی مقام ورکړ.
د کمپیوټري ژورنالېزم بنسټ
په ۱۹۹۲ کال کې، کله چې په پاکستان کې کمپیوټري ژورنالېزم لا نوی و او د پښتو ژبې لپاره نه یونیکوډ موجود و او نه عام کمپیوټري پروګرامونه، نوي ژوند د نوې ټکنالوژۍ د خپلولو تاریخي پرېکړه وکړه.
هغه وخت د پښتو کمپوز لپاره ځانګړي پروګرامونه او وسایل اړین وو، چې بیې یې ډېرې لوړې وې. ادارې شاوخوا دوه لکه روپۍ ولګولې او ځانګړی پښتو پروګرام، ۳۸۶ کمپیوټر او پرنټر یې واخیستل. په هغه وخت کې دا پانګونه د بلوچستان د سیمهییزو ورځپاڼو لپاره بې سارې وه او د پښتو کمپیوټري ژورنالېزم لپاره یې نوې لارې پرانیستې.
د بلوچستان د انټرنېټي ژورنالېزم مخکښ
نوي ژوند یوازې په کمپیوټري چاپ بسنه ونه کړه، بلکې د ډیجیټلي ژورنالېزم اهمیت یې هم ډېر ژر درک کړ. له ۱۹۹۸ څخه تر ۲۰۰۲ پورې د ورځپاڼې ویبپاڼه فعاله وه، هغه مهال چې انټرنېټ لا په بلوچستان کې نوی و. د ادارې د معلوماتو له مخې، په هغه وخت کې په ټول بلوچستان کې د انټرنېټ کاروونکي او نښلونې ډېرې محدودې وې او نوي ژوند له هغو لومړنیو ورځپاڼو څخه و چې خپلې خپرونې یې د انټرنېټ له لارې نړیوالو لوستونکو ته رسولې.
وروسته د مالي ستونزو، د دولتي اعلانونو د بندېدو او د سرچینو د کمښت له امله ویبپاڼه بنده شوه، خو نن ورځ دا ډیجیټلي سفر یو ځل بیا پیل شوی دی.
د مسلکي ژورنالېزم دود
د نوي ژوند یوه ځانګړنه دا هم ده چې د دې ورځپاڼې مالک، خپروونکی او مسئول مدیر سید انورشاه د عامه اړیکو او ژورنالېزم لوړې زده کړې لري. همدې علمي او مسلکي شالید دې ادارې ته په څېړنیز ژورنالېزم، سرمقاله لیکنه او ژورنالیستي اخلاقو کې ځانګړی اعتبار ورکړی دی.
د تاریخي آرشیف د ساتنې مبارزه
د هرې ورځپاڼې تر ټولو لویه شتمني د هغې آرشیف او ریکارډ وي، خو نوي ژوند په دې برخه کې له سختو ستونزو سره مخ شوی دی. د دفتر پرلهپسې غلاوو له امله کمپیوټرونه، وسایل او د کلونو ډیجیټلي اسناد له منځه ولاړل. په یوه غلا کې د ورځپاڼې بشپړ کمپیوټري معلومات هم یووړل شول، چې د پښتو ژورنالېزم لپاره ستر زیان و.
د ادارې د دریځ له مخې، که څه هم هره ورځ د ورځپاڼې ګڼې د رسمي آرشیف لپاره اړوندو دولتي ادارو ته سپارل کېدې، خو د پښتو، بلوڅي او براهوي ورځپاڼو تاریخي ریکارډ په سمه توګه ونه ساتل شو. که دا ریکارډ له منځه تللی وي، نو دا یوازې د یوې ورځپاڼې تاوان نه، بلکې د بلوچستان د ژبې، کلتور او ژورنالېزم د تاریخ نه جبرانېدونکی زیان دی.
د ادارې د معلوماتو له مخې، پخوا یو بهرنی څېړونکی یا استازی د بلوچستان د ورځپاڼو ریکارډ راټولاوه، مایکروفلم یې ترې جوړاوه او د څېړنې لپاره یې امریکا ته استاوه، خو له تېرو لسو کلونو راهیسې د دې تاریخي آرشیف په اړه کره معلومات نه دي ترلاسه شوي.
د اصولي ژورنالېزم بیه
د نوي ژوند اووه دېرش کلن سفر یوازې د ژورنالیستي خدمتونو کیسه نه ده، بلکې د قربانیو او ازموینو تاریخ هم دی. د ادارې د دریځ له مخې، په دې موده کې څو ځله د فدرالي او صوبایي حکومتونو دولتي اعلانونه بند شوي دي. د ادارې په باور، یو مهم لامل یې دا و چې مسئول مدیر سید انورشاه د ژورنالېزم د اصولو پر خلاف هېڅ ډول غیر رسمي یا شفاهي ۔ پریس اېډوایس ونه مانه او د ادارتي خپلواکۍ پر سر یې هېڅکله معامله ونه کړه.
نوي ژوند تل دا دریځ خپل کړی چې د ژورنالېزم لومړنۍ دنده د ولس د خبرولو حق خوندي کول دي، نه د زورواکو غوښتنې پوره کول. همدې اصولي دریځ ته په وفادارۍ سره دې ورځپاڼې د سویلي پښتونخوا د ولس سیاسي، ټولنیزې، تعلیمي، کلتوري او اقتصادي ستونزې پرته له وېرې او مصلحته خپرې کړې، که څه هم د دې دریځ بیه یې د مالي ستونزو، د دولتي اعلانونو د بندېدو او نورو فشارونو په بڼه ورکړې ده.
د ستونزو تر سیوري لاندې استقامت
په تېرو اووه دېرشو کلونو کې نوي ژوند له مالي ستونزو، د اعلانونو له بندېدو، محدودو امکاناتو، تخنیکي خنډونو او بېلابېلو فشارونو سره مخ شوی، خو د بیان ازادي، د قانون واکمني، ولسواکي، د پښتو ژبې وده، د بلوچستان د خلکو حقونه او ملي ګټې یې هېڅکله قرباني نه کړې.
د راتلونکي هوډ
نن چې نړۍ د مصنوعي ځیرکتیا، ډیجیټلي رسنیو او نوې ټکنالوژۍ دور ته ننوتې ده، نوي ژوند هم هوډ لري چې د خپل تاریخي میراث ترڅنګ د عصري ژورنالېزم غوښتنې پوره کړي او د حقیقت، امانتدارۍ او ولسي باور پر بنسټ خپلې رسنیزې دندې لا پیاوړې کړي.
نوي ژوند یوازې یوه ورځپاڼه نه ده؛ دا د بلوچستان د پښتو ژورنالېزم، کمپیوټري چاپ، ډیجیټلي رسنیو، اصولي ژورنالېزم او د ولس د خدمت یو ژوندی تاریخ دی.
د نوي ژوند غوښتنه
د بلوچستان له حکومت، پوهنتونونو، ملي کتابتون، د اطلاعاتو او عامه اړیکو له ادارې او ټولو اړوندو علمي او څېړنیزو بنسټونو څخه غوښتنه کېږي چې د بلوچستان د ټولو ژبو د ورځپاڼو تاریخي آرشیف د ملي فرهنګي میراث په توګه خوندي کړي، ډیجیټل یې کړي او د تلپاتې ساتنې لپاره یې ځانګړی مرکز جوړ کړي، څو راتلونکي نسلونه له خپلې ژورنالیستیکې او فرهنګي تاریخه بېبرخې نه شي.
د ۱۹۸۹ کال د اګست له شپږمې څخه تر ۲۰۲۶ کال د اګست شپږمې پورې دا اووه دېرش کلن سفر دا ثابتوي چې که اراده، صداقت، مسلکي اصول او د ولس د خدمت احساس موجود وي، نو محدود امکانات هم تاریخ جوړولای شي. ورځپاڼه نوي ژوند به د همدې هوډ او مسؤلیت له مخې خپل ژورنالیستیک سفر ته دوام ورکوي.
