د ایران، امریکا او اسرائیل ترمنځ روانه کړکېچنه فضا نور یوازې یوه سیمهییزه پوځي شخړه نه ده، بلکې د نړیوال سیاست، نړیوال قانون او د ځواک د توازن په اړه یې ګڼې اساسي پوښتنې راولاړې کړې دي. بریدونه هم کېږي، ځوابي بریدونه هم دوام لري، خو بیا هم داسې سره کرښې شته چې ټول لوري ترې د اوښتو ډډه کوي. د امریکا سمندري بېړۍ لا هم خوندي دي، په ناټو غړو هېوادونو کې امریکايي پوځي اډې تر مستقیمو بریدونو خوندي ښکاري، او بل لور ته ایران هم د خپلې پوځي وړتیا او د مخنیوي ځواک د څرګندولو هڅه کوي. همدا تضاد دې جګړې ته د یوې دودیزې جګړې پر ځای د یوې “مبهمې جګړې” بڼه ورکوي.
دا جګړه داسې پوښتنې راولاړوي چې تر اوسه یې روښانه ځوابونه د نړیوالو ډیپلوماتیکو کړیو له لوري نه دي وړاندې شوي. که موخه بشپړ پوځي برلاسی وي، نو بیا ولې محدود او حساب شوي بریدونه او ځوابونه دوام لري؟ که د یوه هېواد پر حاکمیت برید د منلو وړ نه وي، نو ولې د بېلابېلو بریدونو په وړاندې د غبرګون کچه توپیر لري؟ که د ایران د ځواک او نفوذ محدودول هدف وي، نو ولې داسې تګلاره غوره کېږي چې هم کړکېچ ژوندی وساتي او هم د پراخې جګړې مخه ونیسي؟ همدا پوښتنې دا انګېرنه پیاوړې کوي چې روانه شخړه یوازې د جګړې په ډګر کې نه، بلکې د ډیپلوماسۍ، پټو اړیکو، اقتصادي ګټو او د سترو قدرتونو د ستراتیژیکو سیالیو په ډګرونو کې هم روانه ده.
په همدې چوکاټ کې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا رول هم د پوښتنو لاندې راغلی دی. که څه هم د نړیوال سولې او امنیت د ساتنې اساسي مسؤلیت د همدې شورا پر غاړه دی، خو دایمي غړو ترمنځ اختلافونو او د ویټو سیاست د دې ادارې اغېزمنتیا کمزورې کړې ده. له همدې امله ځینې نړیوال شنونکي باور لري چې اوسنی کړکېچ ښایي یوازې یوه جګړه نه، بلکې د نړیوال ځواک د نوي توازن او نوي جیوپولیټیک نظم د رامنځته کېدو پیل هم وي؛ داسې بهیر چې په کې د مستقیمې نړیوالې جګړې پر ځای د نفوذ نوې پولې ټاکل کېږي. البته د دې نظر د قطعي ثبوت ادعا نه شي کېدای، خو د نړیوالو بدلونونو په رڼا کې دا یو د پام وړ تحلیلي لیدلوری ګڼل کېدای شي.
تاریخ ښيي چې د نړۍ لوی بدلونونه تل د وسلو او جګړو له لارې نه، بلکې د ځواک، ډیپلوماسۍ، اقتصاد او ګډو ګټو د پیچلو تعاملاتو له لارې رامنځته شوي دي. د منځني ختیځ اوسنی کړکېچ هم ښایي د همدې ډول یوه انتقالي پړاو استازیتوب وکړي. که نړیوال قدرتونه د عدالت، نړیوال قانون او اغېزمنې ډیپلوماسۍ له لارې د دې بحران په هواري کې پاتې راشي، نو امکان لري چې نړۍ په راتلونکو کلونو کې له یوه نوي جیوپولیټیک او سیاسي نظم سره مخ شي. تر ټولو مهمه پوښتنه دا ده چې ایا دا جګړه یوازې یوه لنډمهاله شخړه ده، که د نوي نړیوال نظم د جوړېدو پیل؟ د دې پوښتنې وروستی ځواب به راتلونکی تاریخ ورکړي.
