د پاکستان پر سیاسي افق اوس مهال مولانا فضل الرحمان، محمود خان اڅکزي، اسد قیصر او ایمل ولي خان په څېر پښتانه سیاسي مشران څرګند حضور لري. بل لوري ته، د پنځو کروړو څخه د زیاتو پښتنو د مېشتو پراخو سیمو په سیاسي فضا کې بې باوري، ناامني، اقتصادي ستونزې او د ژوند د خوندیتوب اندېښنې په یوه جدي پوښتنه بدلې شوې دي. په داسې حالاتو کې د هر پښتون په ذهن کې دا پوښتنه راولاړېدل طبیعي خبره ده چې کله قوم دومره ستر او تجربه لرونکی سیاسي مشرتابه لري، نو بیا ولې یې سیمې له دغو ستونزو څخه نه خلاصېږي؟ که دا مشرتابه هم نه وای، نو د قوم وضعیت به څنګه وای؟ په داسې شرایطو کې د قحط الرجال شکایت ښايي مناسب نه وي، خو دا پوښتنه ضرور راپورته کېږي چې ایا اوسنی سیاسي مشرتابه د خپلو وړتیاوو او سیاسي نفوذ په وسیله د قومي ستونزو د حل لپاره د یوې ګډې لارې په ټاکلو کې بریالی شوی دی او که نه؟د تاریخ په داسې نازک پړاو کې د مشرتابه اصلي ارزښت د منصبونو، سیاسي څرګندونو او پارلماني استازولۍ له مخې نه، بلکې د هغه کردار له مخې ټاکل کېږي چې مشران یې د خپل قوم د بحرانونو څخه د ایستلو لپاره ترسره کوي. د مولانا فضل الرحمان، محمود خان اڅکزي، اسد قیصر او ایمل ولي خان په سیاسي نظریاتو، لومړیتوبونو او ګوندي تګلارو کې اختلافات موجود کېدای شي، خو د پښتنو په سیمو کې سوله، تعلیم، روزګار، اساسي قانوني حقونه او د ولس امنیت هغه بنسټیز مسائل دي چې یوازې په یوه ګوند یا یوه مشر پورې محدود نه دي. د قوم ګډې ګټې دا غوښتنه کوي چې دغه مشران، سره له دې چې خپل سیاسي اختلافات ساتلی شي، د قومي ستونزو د حل لپاره لږ تر لږه پر یوه ګډ او متفقه تګلاره هوکړه وکړي. راتلونکی تاریخ به دا پرېکړه کوي چې دغه شخصیتونه به په کوم نوم او کوم کردار یادوي؛ خو د نن ورځې حالات د هغوی د سیاسي لومړیتوبونو او خپلمنځي همکارۍ په اړه پوښتنې ضرور راپورته کوي.د سبا د تاریخ له پوښتنو او حساب ورکولو څخه د ځان ژغورلو لاره د نن ورځې له عملي کردار څخه تېرېږي. اړتیا دا ده چې دغه ټول مشران له شخصي، ګوندي او انتخاباتي اختلافاتو پورته شي، یوه ګډه ناسته وکړي، د پښتنو په سیمو کې د امن، اساسي قانوني حقونو، اقتصادي پرمختګ او د ولس د خوندیتوب لپاره یو عملي قومي اجنډا جوړه کړي او د هغې د پلي کولو لپاره ګډه مبارزه پیل کړي. په پای کې، کله چې د کور دننه اور بل وي، نو لومړی د هغه د مړ کولو هڅه کېږي؛ له هغې وروسته نورو چارو ته وخت پاتې کېږي. د پښتنو د ستونزو دا اور هم یوازې د انفرادي سیاسي فعالیتونو په وسیله نه، بلکې د یووالي، باور، جدي خبرو اترو او ګډو عملي ګامونو له لارې مړ کېدای شي.که سیاسي مشرتابه په رښتیا د خپل قوم د راتلونکي په اړه اندېښمن وي، نو د وخت غوښتنه دا ده چې تر هر څه وړاندې د خپل قوم د ټپونو د رغولو لپاره ټول په یوه ځای راټول شي.
