د پاکستان د سترو سیاسي ګوندونو په جوړېدو او سیاسي پیاوړتیا کې د اسټېبلشمنټ رول له چا پټ نه دی. د پاکستان سیاسي تاریخ ښيي چې ځینې ګوندونه په ځانګړو سیاسي شرایطو کې پیاوړي شوي، له هغوی څخه د سیاسي موخو لپاره کار اخیستل شوی او کله چې یې اړتیا کمه شوې، له ستونزو سره مخ شوي دي. که هغه پیپلز پارټي وي، مسلم لیګ وي او که تحریک انصاف، د سیاسي حالاتو په بدلېدو سره دغو ګوندونو ته هم د فدراسیون د کوچنیو واحدونو د پیاوړې مشرتابه او ولسي ملاتړ اړتیا پېښه شوې ده. خو کله چې همدا مشرتابه هغوی له ستونزمنو حالاتو څخه راباسي او سیاسي مقام ته یې رسوي، نو ډېر ځله له پامه غورځول کېږي. په دې توګه د «غر له سترګو پناه، له سترګو پناه» متل زموږ په سیاست کې بیا بیا عملي کېږي.
په تېرو وختونو کې چې کوم ګوند سیاسي ملاتړ درلود، نن چې له سیاسي ستونزو سره مخ دی، مشرتابه یې کله ناکله د سیاسي خبرو اترو او دیموکراتیکو اصولو پر ځای له مقتدرو کړیو سره د معاملاتو د هواري اړتیا احساسوي. په داسې شرایطو کې د محترم محمود خان اڅکزي په څېر د تجربهکار ملتپال مشر اهمیت زیاتېږي؛ ځکه د هغه سیاسي مبارزه، ولسي اړیکې او دیموکراتیک دریځ یوازې تر یوه ګوند یا شخصیت پورې محدود نه دي. خو د هر سیاسي مشر اساسي مسؤلیت باید د یوه فرد یا ګوند د سیاسي بقا تر ساتنې لوړ وي. د اساسي قانون، پارلمان، دیموکراسۍ او د فدرالي واحدونو د حقونو ساتنه باید لومړیتوب ولري. سیاسي همکاري هغه مهال دوامداره کېدای شي چې پر اصولو ولاړه وي، نه پر لنډمهالو اړتیاوو او سیاسي ګټو.
د ملتپالو ګوندونو لپاره هم دا د فکر کولو وخت دی چې خپله مبارزه یوازې تر انتخاباتي ائتلافونو او د نورو ګوندونو د ستونزو پر مهال د هغوی تر ملاتړ محدوده نه کړي. د بلوچستان، خیبر پښتونخوا، سند او د فدراسیون د نورو واحدونو د ولسونو د وسایلو، ژبو، کلتور، سیاسي واک، روزګار او اساسي حقونو ساتنه د دوی بنسټیز مسؤلیت دی. د پاکستان د پیاوړتیا لاره د فدرالي واحدونو په کمزوري کولو او د هغوی د مشرتابه په وېشلو کې نه ده، بلکې هغوی ته د اساسي قانون له مخې واک، په سرچینو کې عادلانه ونډه او په پرېکړو کې اغېزمن ګډون ورکول دي. که ملتپال ګوندونه د خپلو اختلافونو باوجود د ولسونو پر ګډو حقونو سره متحد شي، سیاسي ځواک به یې زیات شي.
په سیاسي تاریخ کې دا تورونه هم مطرح شوي چې ملتپال ګوندونه وېشل کېږي او پر ځای یې داسې مشران او ګوندونه پیاوړي کېږي چې د ځواکمنو کړیو د سیاسي موخو لپاره د وسیلې په توګه کارول کېدای شي. له همدې امله ملتپال مشرتابه باید د شخصیتمحور سیاست پر ځای د ادارو پیاوړتیا، په ګوندونو کې دننه دیموکراسۍ، ولسي حساب ورکونې او ګډ ملي پروګرام ته لومړیتوب ورکړي. د قومونو د حقونو ساتنه د پاکستان د یووالي پر ضد نه ده، بلکې د هغه د فدرالي جوړښت د پیاوړتیا بنسټ دی. د ملتپالو ګوندونو بقا، د ولسونو سوکالي او د پاکستان ثبات په دې کې دی چې سیاست د واکمنو کړیو د خوښۍ پر ځای د ولسي رایې، د اساسي قانون د برلاسۍ او د فدراسیون د ټولو واحدونو د برابر درناوي پر اصولو ولاړ وي.
