د کاروبار لپاره د مناسبو شرایطو ادعاوې او په بلوچستان کې د پانګونې عملي اړتیا

لیکنه: سید انور شاه
وزیراعظم شهباز شریف د لاهور د سوداګرۍ او صنایعو خونې له مشر علي حسام اصغر سره د لیدنې پر مهال ویلي چې حکومت له خصوصي سکټور سره په ګډه د اقتصادي فعالیتونو د پراختیا او د کاروبار لپاره د مناسبو شرایطو د برابرولو هڅې کوي. وزیراعظم د صنعتونو پر وړاندې د ستونزو، د صادراتو د زیاتوالي، د کارموندنې د نویو فرصتونو د رامنځته کولو او د سوداګریزو فعالیتونو د پراختیا پر اهمیت ټینګار کړی او د سوداګرۍ د استازو د وړاندیزونو د ارزونې لپاره یې یوه کمېټه هم جوړه کړې ده. بې له شکه، د کاروبار لپاره مناسب چاپېریال، د پانګه‌والو باور او د خصوصي سکټور هڅونه د اقتصادي پرمختګ مهم شرطونه دي؛ خو د دغو پالیسیو د بریا اصلي معیار به هغه وخت څرګند شي چې د هېواد په وروسته پاتې او لرې پرتو سیمو کې هم د پانګونې عملي اسانتیاوې، د مالي مرستو اسانه لارې او اړین بنسټیز جوړښتونه برابر شي.
بلوچستان، په ځانګړي ډول کوټه او شاوخوا سیمې، د کرنې، مالدارۍ او لبنیاتو په برخو کې د پانګونې پراخ امکانات لري. د شیدو سیمه‌ییز تولید، د هغو خوندي ساتنه، سړول، بسته‌بندي او له شیدو څخه د مستو، پنیر، کوچ او کورني غوړیو تولید نه یوازې سوداګریز فعالیتونه پراخولی شي، بلکې د کارموندنې نوي فرصتونه هم رامنځته کولای شي، د سیمه‌ییزو تولیداتو ارزښت لوړولای شي او خلکو ته د معیاري خوراکي توکو په برابرولو کې مهم رول لوبولای شي. په همدې موخه، د کوټې لوېدیځې سیمې په خپله له پنځو جریبو څخه زیاته ملکیتي کرنیزه ځمکه کې د یوه عصري لبنیاتي فارم او د شیدو د سړولو، بسته‌بندۍ او ارزښت‌زیاتونې د مرکز جوړولو پلان یوه عملي بېلګه ده. په لومړي پړاو کې د شاوخوا سلو څارویو فارم جوړېدای شي، چې ورسره به د څارویو د خوراک لپاره د واښو سیمه‌ییز تولید، د شنو واښو زېرمه کول، د لمریزې برېښنا کارول او د شیدو د خوندي لېږد سیستم هم رامنځته شي. د مناسب مدیریت او مالي سرچینو په برابرېدو سره دغه پروژه په راتلونکي کې نوره هم پراخېدای شي.
خو دا ډول پروژې یوازې په اراده او د ځمکې په ملکیت نه بریالۍ کېږي؛ بلکې کافي پانګې، تخنیکي لارښوونې، د اوبو او انرژۍ باوري سرچینو، د څارویو روغتیا، متوازن خوراک، د شیدو د سړې ساتنې پرله‌پسې سیستم او بازار ته د لاسرسي اړتیا لري. که یو سیمه‌ییز پانګه‌وال خپله ځمکه او شخصي پانګه د کاروبار لپاره لګولو ته چمتو وي، خو د ماشینونو، څارویو او تولیدي سیستم لپاره اړینو مالي سرچینو ته اسانه لاسرسی ونه لري، نو د کاروبار د ملاتړ د پالیسیو عملي کول ستونزمنېږي. د اسلامي بانکدارۍ له لارې د کرنې او لبنیاتو د برخو لپاره مالي اسانتیاوې، د ماشینونو د پېرلو امکانات او د ورځنیو لګښتونو لپاره کاري پانګه برابرولای شي چې دا ډول پروژې عملي شي. البته د مالي مرستو شرایط، ګټه، موده او د قسطونو مهال‌وېش باید د پروژې د واقعي تولیدي وړتیا، لګښتونو او د بانک د ارزونې له مخې وټاکل شي، څو پانګه‌وال د غیرواقعي تمو پر ځای د یوه دوامدار کاروبار بنسټ کېږدي.
که حکومت په رښتیا غواړي چې له خصوصي سکټور سره په ګډه اقتصادي فعالیتونه پراخ کړي، نو باید خپلې هڅې یوازې په لویو ښارونو او لویو پانګه‌والو پورې محدودې نه کړي، بلکې د بلوچستان سیمه‌ییز سوداګر، کروندګر، ځوانان او واړه او منځني کاروبارونه هم د خپلو لومړیتوبونو برخه وګرځوي. د لبنیاتي فارمونو په څېر پروژو لپاره باید د بانکونو، د کرنې څانګې، د مالدارۍ ادارو او اړوندو مالي پروګرامونو ترمنځ اغېزمنه همغږي رامنځته شي، د عملي امکان‌سنجۍ د راپور په جوړولو کې تخنیکي مرسته وشي او د مالي مرستو د ترلاسه کولو بهیر له غیرضروري پېچلتیاوو پاک شي. په همدې ډول، د شیدو د کیفیت د ازموینې، سړو زېرمتونونو، سیمه‌ییزو بازارونو ته د لاسرسي او د کوچنیو تولیدوونکو د ملاتړ لپاره هم عملي اقدامات اړین دي.
اقتصادي پرمختګ یوازې په اعلامیو، غونډو او د کمېټو په جوړولو نه ترلاسه کېږي؛ بلکې داسې پالیسیو ته اړتیا لري چې ګټې یې عادي وګړو او سیمه‌ییزو پانګه‌والو ته ورسېږي. د کوټې لوېدیځې سیمې د لبنیاتي فارم او د شیدو د ارزښت‌زیاتونې وړاندیز شوې پروژه دا څرګندولای شي چې که سیمه‌ییزې سرچینې، شخصي پانګونه، اسلامي مالي اسانتیاوې او دولتي ملاتړ سره یوځای شي، نو په بلوچستان کې د کارموندنې، خوراکي توکو د برابرولو او د کلیوالي اقتصاد د پیاوړتیا لپاره نوې لارې پرانیستل کېدای شي. اوس اړتیا دا ده چې د حکومت د کاروبار د ملاتړ ادعا په عملي اقداماتو کې څرګنده شي او دا ډول د عملي کېدو وړ پروژې یوازې په دوسیو کې بندې پاتې نه شي، بلکې د بشپړېدو لپاره یې رښتینې اسانتیاوې برابرې شي.