لیکنه: سید انور شاه
په منځني ختیځ کې د امریکا، اسرائیل او ایران ترمنځ روان کړکېچ یو ځل بیا د سیمې د سولې او امنیت لپاره جدي پوښتنې راپورته کړې دي. د ۲۰۲۶ کال په فبرورۍ کې پر ایران د امریکا او اسرائیل له بریدونو وروسته د جګړې اغېزې د سیمې پر امنیت، د انرژۍ پر لېږد او نړیوال اقتصاد هم پراخې شوې دي. په داسې شرایطو کې د پاکستان ډیپلوماټیکې هڅې ځانګړی اهمیت لري، په تېره بیا ایران ته د فیلډ مارشال سید عاصم منیر له سفر وروسته په تهران کې د څلورو هېوادونو د لوړپوړو چارواکو غونډه.
د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر پر ۲۶مه په تهران کې د پاکستان، ایران، سعودي عربستان او ترکیې لوړپوړو چارواکو د سیمهییزې سولې او امنیت په اړه خبرې وکړې او د مذاکراتو پر دوام یې هوکړه وکړه. د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي د دې غونډې وړاندیز د عاصم منیر له وروستي سفر سره تړلی وباله. د رویټرز د راپور له مخې، د غونډې اساسي موخه د سیمهییز کړکېچ کمول او د خبرو اترو له لارې د نوې پوځي نښتې د مخنیوي لپاره د لارو موندل وو. دا پرمختګ ځکه هم مهم دی چې پاکستان له ایران سره ګډه پوله لري او له خلیجي هېوادونو سره یې اقتصادي او د انرژۍ اړوند ګټې تړلې دي. د یوې بلې جګړې په صورت کې پاکستان د سرحدي امنیت، د تېلو د بیو د لوړېدو او اقتصادي فشارونو له ستونزو سره مخ کېدای شي.
په همدې وخت کې د امریکا او اسرائیل په دریځونو کې یو مهم اړخ هم څرګند شوی دی. رویټرز د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر پر ۲۶مه راپور ورکړ چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د اسرائیل د لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو ملاتړ وکړ او د ایران پر ضد یې د پیل شویو پوځي عملیاتو د بشپړولو خبره وکړه؛ نتنیاهو هم د ایران پر ضد د نورو اقداماتو اشاره وکړه. بل لور ته، سپینې ماڼۍ مخکې څرګنده کړې وه چې امریکا به د نومبر د درېیمې نېټې له منځنیو انتخاباتو مخکې پر ایران برید ونه کړي. دا وضعیت د امریکا او اسرائیل ترمنځ د بشپړ اختلاف په توګه نه شي تعبیرېدای، خو دا څرګندوي چې سیاسي ملاتړ او د سمدستي پوځي اقدام پرېکړه تل یو شان نه وي. که واشنګټن د سمدستي برید د ځنډولو تګلاره وساتي، نو دا موده د ډیپلوماټیک حل لپاره کارول کېدای شي. خو د انتخاباتو وروسته د جګړې د بیا پیل احتمال هم مطرح شوی؛ له همدې امله اوسنی ځنډ د دایمي سولې ضمانت نه شي ګڼل کېدای.
اوس د نړۍ پام د ۲۰۲۶ کال د اکتوبر پر ۲۷مه په مسکو کې د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین او د ایران د ولسمشر مسعود پزشکیان او د قطر د امیر شیخ تمیم بن حمد آل ثاني ترمنځ ټاکل شویو لیدنو ته اوښتی دی. کرملین د دغو لیدنو پخلی کړی دی. له ایران سره د روسیې اړیکې او د قطر ډیپلوماټیکې اړیکې او منځګړیتوب دغه خبرې مهمې کوي. خو د لیدنې ترسره کېدل او د کوم تړون لاسلیک کېدل دوه جلا موضوعات دي. تر اوسه د دغو اړیکو له مخې د اوربند یا وروستۍ سولې د هوکړې پایله نه شي اعلانېدای؛ البته تمه کېدای شي چې مشران به د کړکېچ د کمولو او د مذاکراتو د بیا پیل پر لارو چارو غور وکړي.
په دې ټول وضعیت کې د پاکستان پر وړاندې یوه څرګنده ننګونه پرته ده: ایا پاکستان کولای شي له ایران، سعودي عربستان او ترکیې سره د خپلو اړیکو په کارولو سره داسې سیمهییز تفاهم رامنځته کړي چې د جګړې د پراخېدو مخه ونیسي؟ ایا د روسیې او قطر ډیپلوماټیکې اړیکې هم د همدې موخې لپاره کارول کېدای شي؟ د دغو پوښتنو ځواب به راتلونکې خبرې اترې روښانه کړي. د پاکستان د هڅو اصلي بریا به د غونډو په شمېر نه، بلکې د عملي مذاکراتو، د پوځي نښتو د مخنیوي او د ټولو اړخونو لپاره د منلو وړ ضمانتونو په ترلاسه کولو کې وي.
له تهران څخه تر مسکو پورې روانې ډیپلوماټیکې هڅې یو مهم فرصت برابروي، خو د یوې لویې پوځي حملې د سمدستي پیل، د ایران له خوا د کوم اسلامي هېواد پر ضد د غچ اخیستنې د نه کولو د ضمانت، یا د سولې د وروستي تړون په اړه ادعاوې باوري شواهدو ته اړتیا لري. سیمه اوس د ځواک له نندارې څخه زیاتې داسې تګلارې ته اړتیا لري چې د هېوادونو خپلواکۍ ته درناوی وکړي، ملکي وګړي د جګړې له ویجاړوونکو پایلو خوندي کړي او د اختلافاتو د حل لپاره د خبرو اترو لار پرانیزي. د پاکستان، روسیې او قطر ډیپلوماټیکې هڅې هغه وخت اغېزمنېدای شي چې لنډمهالی ځنډ په تلپاتې سولې بدل کړي.
