د هرې ژوندۍ او باهویته ملت د تاریخي پېژندګلوۍ، جغرافیایي شعور او فکري یووالي په ساتنه کې د لیکوالو، ادیبانو او خبریالانو رول بنسټیز اهمیت لري. الفاظ یوازې د افکارو د څرګندولو وسیله نه ده، بلکې د ملتونو د اجتماعي شعور، تاریخي تصور او سیاسي بیانیې په جوړولو کې هم ونډه لري. له همدې امله، د کوزې پښتونخوا د سیاسي، ادبي او په ځانګړي ډول د ژورنالېزم له ډګر سره تړلو شخصیتونو ته پکار ده چې په خپلو لیکنو، ویناوو او رسنیزو خپرونو کې د کارېدونکو اصطلاحاتو په اړه جدي غور وکړي.
په تاریخي او کلتوري چوکاټ کې د «کوزې او برې پښتونخوا» اصطلاح د داسې تصور استازیتوب کوي چې جغرافیایي واټنونه او سیاسي پولې د ګډ تاریخ او کلتور اړیکې نه شي ختمولای. په دې بیانیه کې له «برې» څخه موخه افغانستان او له «کوزې» څخه موخه د پولې هغې غاړې ته پرتې پښتني سیمې دي. برعکس، د «شمالي» او «جنوبي» پښتونخوا اصطلاحات د اداري یا جغرافیایي وېش څرګندونه کولای شي؛ خو که د ګډ تاریخي هویت د بدیل په توګه وکارول شي، نو په اړه یې فکري بحث اړین دی. د اهل قلم دنده دا نه ده چې یوه اصطلاح یوازې د احساساتو له مخې ومني یا رد کړي، بلکې دا هم ده چې د هغې تاریخي مخینه، سیاسي مفهوم او پر اجتماعي شعور یې احتمالي اغېزې وڅېړي.
د کوزې پښتونخوا د ژورنالېزم او ادب پر وړاندې دا پوښتنه مهمه ده چې دوی د خپلو اصطلاحاتو له لارې کوم تاریخي تصور ته وده ورکول غواړي. که موخه د ګډ پښتني هویت او د پولې دواړو غاړو ته د موجودو کلتوري اړیکو څرګندول وي، نو د «کوزې پښتونخوا» اصطلاح په ماناداره او پرلهپسې توګه کارول د دې موخې د څرګندولو یوه اغېزمنه وسیله کېدای شي. دا اصطلاح د اداري وېش د قانوني رد اعلان نه دی، بلکې د یوه تاریخي او کلتوري لیدلوري څرګندونه ده. په همدې ډول، د «شمالي» او «جنوبي» اصطلاحاتو د کارولو یا نه کارولو په اړه اختلاف هم باید د جدي علمي بحث، تاریخي شواهدو او د خپلواک اظهار په چوکاټ کې وارزول شي.
د ادب او ژورنالېزم مسؤولیت یوازې د خبر په خپرولو، تبصرې په لیکلو یا د افسانې په پنځولو پورې محدود نه دی؛ بلکې د تاریخ، ژبې، هویت او ګډې حافظې اړوند پوښتنې ژوندۍ ساتل هم د دوی له مهمو دندو څخه دي. د کوزې پښتونخوا په مطبوعاتي کلبونو، ادبي مجلو، ورځپاڼو، ډیجیټلي رسنیو او سیاسي بحثونو کې باید د «کوزه او بره یو افغان» په څېر تاریخي او ملي تصوراتو ته د بحث او څېړنې زمینه برابره شي. د دې بیانیې ځواک یوازې د شعارونو په تکرار کې نه، بلکې په دلیل، تاریخي شعور او د ولس په باور کې نغښتی دی. کله چې اهل قلم د خپلو اصطلاحاتو له تاریخي مخینې او مفهوم سره بلد وي، نو د ملي هویت په اړه به لا ماناداره او مسؤولانه بحث کولای شي. د وخت غوښتنه دا ده چې ژورنالېزم او ادب خپل دغه فکري مسؤولیت وپېژني او د اختلاف د ځپلو پر ځای، د علمي مکالمې له لارې د ګډ تاریخ، کلتور او هویت اړوند موضوعات روښانه کړي.
