بلوچستان د هېواد د راتلونکي، امن، ثبات او اقتصادي پرمختګ له پلوه له خورا مهم پړاو څخه تېرېږي. په دې حساس وخت کې د بلوچستان په اړه د وروستیو مشورتي ناستو او ملي ورکشاپونو جوړېدل یو مثبت او د ستاینې وړ ګام دی، ځکه د ستونزو د حل لپاره خبرې اترې، مشوره او د سیاسي او ټولنیزو قوتونو ګډون اړین دی. خو له بده مرغه په ټولنیزو رسنیو کې د دغو ناستو پر مهال ځینو مهمو شخصیتونو ته د هغوی د سیاسي، ټولنیز او قومي مقام مطابق د درناوي او پروتوکول د نه ورکولو په اړه خپرو شویو بحثونو د دې مهم اقدام پر ارزښت سیوری اچولی دی.
د بلوچستان د اوسني وضعیت یوه بله مهمه برخه د حکومت او مطبوعاتو ترمنځ مخ پر زیاتېدونکي واټن دی. د صوبايي حکومت کابینې د اپرېل پر ۱۶مه د رسنیو د نوې تګلارې منظوري ورکړې وه، خو د هغې د تفصیلي بڼې او عملي کېدو په اړه لا هم ګڼې پوښتنې موجودې دي. په ځانګړې توګه چاپي رسنۍ ځان د حکومت له پالیسۍ سره نږدې نه، بلکې ورځ تر بلې له حکومت څخه لرې احساسوي. د حکومت دننه ځینې عناصر د چاپي رسنیو له حقیقي برخهوالو او د وزیراعلیٰ ترمنځ د مستقیمې مشورې او خبرو اترو په لاره کې خنډ بلل کېږي. پایله دا ده چې د چاپي رسنیو او اپوزېسیون ترمنځ په دې موضوع کې نږدې یو ډول ګډ دریځ رامنځته شوی دی.
دا حالت یوه اساسي پوښتنه راپورته کوي: ایا حکومت باید د بلوچستان د ستونزو د حل لپاره له حقیقي سیاسي، ټولنیزو او فکري استازو سره مشوره وکړي، که یوازې له هغو کسانو سره چې د حکومت په شاوخوا کې د خپل نفوذ له لارې ځای پیدا کوي؟ د وزیراعظم محمد شهباز شریف د بلوچستان لپاره د پراخې ملي خبرې اترې بلنه او د فیلډ مارشل سید عاصم منیر له خوا د بلوچستان له مهمو شخصیتونو او سیاسي مشرانو سره لیدنې په اصل کې د پراخې مشورې اړتیا څرګندوي. خو پراخه مشوره هغه وخت معنا پیدا کوي چې د خلکو اصلي استازي، د سیمې تجربه لرونکي مشران، سیاسي ګوندونه، د مطبوعاتو حقیقي برخهوال، پوهان، ځوانان او ټولنیز مشران په رښتینې توګه په کې شامل وي.
په دې برخه کې تر ټولو مهمه اړتیا د ریښتینې او مصنوعي مشرۍ ترمنځ توپیر کول دي. ریښتینی مشر هغه دی چې له خلکو سره یې عملي اړیکه وي، د خپلې سیمې ستونزې له نږدې وپېژني، د خلکو باور ولري او د ستونزو د حل لپاره خپله سابقه او عملي کار ولري. مصنوعي مشري بیا هغه ده چې د کاغذ، منصب، شخصي اړیکو، رسنیز حضور یا موقتي سیاسي ضرورت له لارې جوړه شي، خو له ولس سره یې ژوره اړیکه او د خلکو اعتماد کم وي. حکومت که د بلوچستان د راتلونکي لپاره رښتینې تګلاره جوړول غواړي، باید د نومونو پر ځای د خلکو د باور، وړتیا، تجربې او عملي خدمت معیارونه وټاکي.
همدارنګه د بلوچستان د پوهانو او د کاغذي پوهانو ترمنځ هم توپیر ضروري دی. هر هغه څوک چې ځان پوه، شنونکی یا د بلوچستان د چارو متخصص معرفي کوي، لازمه نه ده چې د صوبې د خلکو واقعي ستونزې، تاریخ، ټولنیز جوړښت او سیاسي حساسیتونه په سمه توګه درک کړي. حکومت باید د مشورې لړۍ له هغو پوهانو، څېړونکو، لیکوالانو، ژورنالېستانو، قومي او ټولنیزو مشرانو سره پیل کړي چې د بلوچستان په اړه علمي، عملي او له ولس سره تړلې تجربه لري.
د دې ترڅنګ یوه بله مهمه موضوع هم باید په پام کې ونیول شي: هر څه چې د حکومت، سیاسي مشرانو او ټولنیزو شخصیتونو په اړه وي، د تشهیر وړ نه دي. ځینې خبرې، ناستې او مشورې که له وخته مخکې یا له اړتیا پرته عامې شي، د هغو شخصیتونو لپاره سیاسي زیان رامنځته کولی شي چې د خبرو، روغې جوړې او د ستونزو د حل لپاره له حکومت سره اړیکه نیسي. هره لیدنه د خبر، هره مشوره د سرلیک او هره خبرې د ټولنیزو رسنیو د خپرېدو وړ نه وي. ځینې حساس تماسونه د نتیجې تر راوتلو پورې د باور او محرمیت په فضا کې ساتل د سیاسي بهیر په ګټه وي.
که حکومت غواړي د بلوچستان د ستونزو لپاره رښتینی او پایدار حل پیدا کړي، نو باید د مشورې دروازې د ټولو حقیقي سیاسي، فکري، قومي، ټولنیزو او مسلکي قوتونو پر مخ پرانستې وساتي. د اختلاف لرونکو سیاسي قوتونو خبرې اورېدل باید د کمزورۍ نښه ونه ګڼل شي، بلکې د دولت د سیاسي بصیرت څرګندونه ده. له وسلهوالو ډلو سره د قانون مطابق چلند یوه بېله موضوع ده، خو له سیاسي مخالفینو، پوهانو، مطبوعاتو او مدني ټولنې سره خبرې اترې د ملي یووالي مهمه وسیله ده.
بلوچستان یوازې د امنیت مسئله نه ده؛ بلوچستان د سیاست، اقتصاد، تعلیم، روزګار، انصاف، طبیعي سرچینو، رسنیو او ولسي باور مسئله هم ده. که د امنیت ترڅنګ د خلکو باور بېرته ترلاسه نه شي، یوازې امنیتي اقدامات به د اوږدمهاله ثبات لپاره کافي نه وي. له همدې امله د بلوچستان په اړه هره مشورتي پروسه باید له تشریفاتي ناستې څخه په واقعي ملي مکالمه بدله شي.
اوس د حکومت لپاره غوره لاره دا ده چې د بلوچستان د حقیقي استازو یو پراخ او باوري فورم جوړ کړي، د چاپي رسنیو له حقیقي برخهوالو سره مستقیمه ناسته وکړي، د رسنیو د پالیسۍ ټول اړخونه په روڼتیا وڅېړي، د پوهانو او څېړونکو لپاره واضح معیارونه وټاکي او له هغو کسانو سره مشوره وکړي چې د ولس په منځ کې عملي اعتبار لري.
بلوچستان ته نن تر هر څه زیات رښتینې مشورې، رښتینې مشرۍ او رښتیني باور ته اړتیا ده. مصنوعي مشران ممکن د یوې ناستې تشه ډکه کړي، خو د تاریخ او ولس تشه نه شي ډکولای. حکومت که غواړي د بلوچستان لپاره د وزیراعظم د «ګرېنډ ډایلاګ» تصور په عملي ملي بهیر بدل کړي، نو باید د خلکو د حقیقي استازو غږ واوري، د کاغذي پوهانو پر ځای له عملي او باوري پوهانو سره مشوره وکړي او هره خبره چې د سیاسي روغې جوړې بهیر ته زیان رسولی شي، له غیرضروري تشهیر څخه وساتي.
د بلوچستان ستونزه د سرلیکونو په زیاتولو نه، بلکې د باور په جوړولو حل کېږي؛ او باور هغه وخت رامنځته کېږي چې حکومت د خلکو واقعي استازي وپېژني، خبرې یې واوري او د مشورې نتیجه په عملي اقداماتو بدله کړي.
