محترم نواب اياز خان جوګيزى صاحب، د جرګې درنو ګډونوالو، قومي مشرانو، سياسي لارښودانو، د پوهې او دانش خاوندانو، ځوانانو او د سوېلي پښتونخوا غېورو پښتنو ته!
د ځينو وجوهاتو له امله زه ونه توانېدم چې په دې تاريخي پښتني ملي جرګه کې په خپله ګډون وکړم، خو د زړه او فکر له پلوه له دې جرګې سره ولاړ يم. غواړم چې زما دا څو خبرې د جرګې هر هغه ګډونوال ته ورسېږي چې د پښتون قوم د راتلونکي، خپلې خاورې، خپل هويت، خپلو وسايلو او خپلو اساسي او سياسي حقونو په اړه جدي فکر کوي. زما هيله دا ده چې دا پيغام له جرګې د ګډونوالو څخه وړاندې د چاپي، ټولنيزو او ډيجيټل رسنيو له لارې هر هغه پښتون ته ورسېږي چې غواړي خپله تاريخ وپېژني او خپل راتلونکی لا ښه کړي.
سيوري، چې نن سبی بلل کېږي، زما په اند يوازې يو ښار نه دی، بلکې زموږ د ګډ تاريخ يو مهم باب دی. دا هغه خاوره ده چې د پېړيو په اوږدو کې د افغانستان، کندهار، منځنۍ اسيا، سند او جنوبي اسيا ترمنځ د انسانانو د تګ راتګ، سوداګرۍ او تمدني اړيکو يو مهم مرکز پاتې شوی دی. له نسل څخه نسل ته کاروانونه له دې سيمې تېر شوي، سوداګري شوې، کورنۍ پکې مېشتې شوې او د بېلابېلو سياسي ځواکونو اغېزې دې سيمې ته رسېدلې دي. په بېلابېلو تاريخي پړاوونو کې سيوري له بېلابېلو سياسي مرکزونو سره تړاو درلود چې په هغو کې کندهار او افغان واکمنان هم شامل وو. همدې تاريخي جغرافیې دې سيمې ته تل ځانګړی سياسي او اقتصادي اهميت ورکړی دی.
د همدې سيوري تاريخ د پني يا پنړي پښتنو له تاريخ څخه بېلول کېدای نه شي. پنيانو دا خاوره يوازې د اوسېدو لپاره نه وه غوره کړې، بلکې د هغې د دفاع او سياسي بقا لپاره يې مبارزه هم کړې ده. د مغلو د دورې پوځي يرغلونه وي او که د قلات له دولت سره اوږدې شخړې، د پني قوم مشرانو د خپل وخت په سياسي حالاتو کې د خپلې خاورې او خپل سياسي نفوذ د ساتنې لپاره مقاومت کړی دی. د نواب مرزا خان باروزي او د هغه د دورې له جګړو سره تړلي تاريخي روايتونه موږ ته دا راښيي چې د دې سيمې د پښتنو لپاره د خپلې خاورې دفاع يوازې يو شعار نه، بلکې د نسلونو عملي روايت و.
خو د سيوري تاريخ يوازې د جګړو او قومي مشرانو تاريخ نه دی. د دې خاورې اصلي ژوند د هغې په اوبو، کروندو، څړځايونو او هغو قبيلو کې هم خوندي دی چې له نسلونو راهيسې پکې مېشت دي. خبک، سېلابي، مرغزاني، صافي او نور ځايي قومونه د اوبو او ځمکې سره تړلي شرعي او دوديز حقوق لري چې د دې سيمې د تاريخي ميراث يوه برخه ده. د اوبو برخه يوازې د اوبو برخه نه ده؛ دا د نسلونو د مېشتېدو، کرنې، اقتصاد او بقا مسئله ده. له همدې امله څوک چې د سيوري تاريخ ليکي، بايد د کلاوو او جګړو ترڅنګ د اوبو هغه پخواني حقوق او د هغو قبيلو تاريخ هم وليکي چې دا سيمه يې اباده ساتلې ده.
او کله چې له سيوري څخه د ټولې سوېلي پښتونخوا پر لور نظر واچوو، زموږ تاريخ لا پراخ او رنګارنګ ښکاري. پني، باروزي، کاکړ، اڅکزي، ترين، شېراني، لوني، زرغون، ناصر، خليجي او د خليجي قوم بېلابېلې څانګې، د سيد کورنيو ګڼې څانګې، د کېتران قوم ځينې څانګې او نور قومونه د دې پراخې تاريخي سيمې د ګډ تاريخ بېلابېل بابونه دي. د هر قوم خپل تاريخ، خپله جغرافیه، خپل دودونه او خپلې سياسي او ټولنيزې تجربې دي. نه بايد د يوه قوم تاريخ د ټولې سوېلي پښتونخوا تاريخ وګڼل شي او نه د کوم قوم، کورنۍ يا شخصيت خدمتونه هېر کړل شي.
زما دا پيغام يوازې د تاريخ د رايادولو لپاره نه دی، بلکې غواړم له خپلې ټولنې څخه يوه پوښتنه هم وکړم:
موږ خپلو خلکو ته هغه درناوی ولې نه دی ورکړی چې هغوی يې مستحق وو؟
د وخت په تېرېدو ځينې داسې کورنۍ او قومونه هم مخې ته راغلل چې د بدلېدونکو سياسي او ټولنيزو حالاتو له امله يې د خپل هويت په اړه بېلابېلې لارې غوره کړې. ځينو د سياسي مصلحت له مخې، ځينو د ټولنيز خونديتوب لپاره او ځينو د عزت او واک د ترلاسه کولو په لټه کې له خپلې تاريخي نسبت څخه واټن پيدا کړ. له هغوی څخه د ځينو دا ګيله هم اورېدل کېږي چې په بل ټولنيز چاپېريال کې هغه عزت او مقام ورکړل شو چې خپلو خلکو ورته نه و ورکړی.
موږ بايد دا ګيله په دښمنۍ بدله نه کړو؛ بلکې له هغې څخه د ځان لپاره درس واخلو.
که زموږ کوم ورور داسې احساس کړی وي چې نورو ورته زيات عزت ورکړی او خپلو خلکو کم، نو موږ بايد لومړی خپل ځان وڅېړو. قومونه خپلو خلکو ته په عزت ورکولو نه کمزوري کېږي، بلکې پياوړي کېږي. خپلو پوهانو، زړورو خلکو، سياسي مبارزينو، قومي مشرانو، خبريالانو، ځوانانو او باکرداره شخصيتونو ته عزت ورکول د قومي ځواک د زياتېدو سبب کېږي.
همدا لامل دی چې زه د نواب غوث بخش باروزي هغه دريځ مهم ګڼم چې د خپل هويت او خپل تاريخ په اړه يې غوره کړی و. له هغه سره دا روايت تړل کېږي چې د ځواک له مرکزونو څخه ورته د بلوچ کېدو مشوره ورکړل شوې وه او ده يې په ځواب کې داسې تاريخي خبره کړې وه چې د ده په وينا تر مرګه يې په ياد پاتې شوه. که څه هم د دې پېښې لفظ په لفظ خپلواک تاريخي تصديق زما مخې ته نشته، نو ځکه بايد دا د هغه د خپلې بيان کړې شوې روايت په توګه وکتل شي؛ خو د دې خبرې پيغام روښانه دی: عزت، منصب او سياسي ګټه د خپل تاريخي هويت د پرېښودلو بديل نه شي کېدای.
دا خبره بايد د بلوچ يا براهوى ورور په ضد ونه ګڼل شي. بلوچ او براهوى قومونه زموږ د دې خاورې درانه او تاريخي قومونه دي او د هغوی عزت پر خپل ځای دی. اصلي پيغام دا دی چې انسان بايد له خپل هويت سره مينه ولري، پر خپل تاريخ وياړ وکړي او خپله عزت د کوم سياسي مصلحت تابع نه کړي.
زما په اند دا خبره هم ډېره مهمه ده چې کله نواب غوث بخش باروزي د نواب اياز خان جوګيزى د جرګې په مناسبت د خپل پښتني هويت پر وياړ خبرې وکړې، د سيوري د دفاع لپاره يې د خپلو نيکونو د مبارزې يادونه وکړه او د قومي حقونو د ترلاسه کولو لپاره يې د منظمې صف بندۍ پر اړتيا ټينګار وکړ، نو د هغه خبرې يوازې د يوه غونډې وينا نه پاتې کېدې، بلکې د سوېلي پښتونخوا يو ستر تاريخي سوال يې بېرته راژوندی کړ.
هغه سوال دا دی:
موږ به تر کومه وخته خپل تاريخ د نورو د بيان له مخې پېژنو؟
موږ بايد خپلو ماشومانو ته ووايو چې سيوري څه و؟ پني څوک وو؟ باروزي کورنۍ څه رول درلود؟ زموږ قومونو د اوبو او ځمکې حقوق څنګه خوندي کړي وو؟ زموږ مشرانو په کومو سياسي حالاتو کې مبارزه کړې وه؟ او د سوېلي پښتونخوا بېلابېلو قومونو د دې سيمې په جوړښت کې څه رول لوبولی دی؟
دا کار د کومې يوې سياسي ډلې کار نه دی؛ دا د ټول قوم ګډ مسؤليت دی.
موږ بايد د خپلو قومونو تاريخ وليکو.
د خپلو مشرانو شجرې او روايتونه خوندي کړو.
خپل تاريخي ځایونه مستند کړو.
د اوبو او ځمکې پخواني حقوق ثبت او خوندي کړو.
خپله ژبه، ادب او کلتور نوي نسل ته ولېږدوو.
او تر ټولو مهمه دا چې خپلو ځوانانو ته دا احساس ورکړو چې هغوی د داسې تاريخ وارثان دي چې هېره ولې نه شي.
خو زه د جرګې له درنو ګډونوالو څخه يوه بله غوښتنه هم لرم.
قومي صف بندي بايد د کوم قوم يا ټولنې پر ضد صف بندي نه وي. زموږ مبارزه بايد د خپلو حقونو لپاره وي، نه د بل چا د حقونو د اخيستلو لپاره. زموږ هويت دې پياوړی وي، خو د نورو د هويت درناوی هم بايد پر خپل ځای پاتې شي. زموږ غږ دې لوړ وي، خو ژبه مو بايد د کرکې ژبه نه وي.
نن پښتون ځوان تر هر څه زيات علم، روزګار، زده کړې، سياسي شعور، اقتصادي پرمختګ، امن او اساسي حقونو ته اړتيا لري. د نن نړۍ نوې تاريخ په توره نه، بلکې په قلم، تعليم، اقتصاد، تنظيم او سياسي بصيرت ليکل کېږي.
زموږ نيکونو د خپلې خاورې لپاره جګړې کړې؛ زموږ نسل بايد د خپلو راتلونکو نسلونو لپاره د تعليم او وسايلو جګړه وکړي.
هغوی د اوبو برخې خوندي کړې؛ موږ بايد د علم او پرمختګ برخې خوندي کړو.
هغوی د کلاوو دفاع کړې؛ موږ بايد له خپلو ادارو، خپلې ژبې، خپل کلتور او د سياسي آزادې وينا له حقه دفاع وکړو.
او که هغوی د خپل هويت لپاره قربانۍ ورکړې وې، موږ بايد خپل هويت د شعور، څېړنې او کردار له لارې ژوندی وساتو.
درنو د جرګې ګډونوالو!
زما په اند نن سوېلي پښتونخوا تر هر څه زياتې د يوه فکري غورځنګ اړتيا لري، نه يوازې د احساساتي شعار. داسې غورځنګ چې تاريخ ولولي، څېړنه وکړي، د اختلاف نظر زغم ولري، خپلو خلکو ته ارزښت ورکړي او د اساسي قانون او ولسواکۍ له لارې د خپلو حقونو د ترلاسه کولو مبارزه وکړي.
د سيوري خاوره موږ ته رايادوي چې دلته د پېړيو راهيسې کاروانونه تېر شوي دي. همدې خاورې د پنيانو مقاومت ليدلی، د باروزيانو سياست يې ليدلی، د بېلابېلو قومونو مېشتېدنه يې ليدلې او د سياسي نقشې بدلونونه يې تجربه کړي دي.
اوس همدا خاوره له نوي نسل څخه يوه پوښتنه کوي:
ايا تاسې به يوازې پر خپل تېر وياړ کوئ، که د خپل راتلونکي لپاره به هم څه کوئ؟
زما هيله دا ده چې له دې جرګې څخه داسې فکر راولاړ شي چې د سوېلي پښتونخوا تر هر کور پورې ورسېږي. داسې فکر چې پښتون له خپل تېر سره وتړي، خو له راتلونکي سره يې هم وصل وساتي. داسې فکر چې د قومي هويتونو درناوی وکړي، خو په عين وخت کې يو پراخ ګډ قومي شعور رامنځته کړي. داسې فکر چې موږ ته د يو بل د عزت درس راکړي او د خپلو حقونو لپاره د متحدې، سوله ييزې او اساسي قانون پر بنسټ د مبارزې لار وښيي.
که زما وجود په جرګه کې حاضر نه دی، زما غږ خو حاضر دی.
دا غږ د کوم شخص، کومې ډلې يا کوم قوم پر ضد نه دی.
دا د خپل تاريخ د يادولو غږ دی.
د خپل هويت د پېژندلو غږ دی.
خپلو خلکو ته د عزت ورکولو غږ دی.
د خپلو حقونو لپاره د يووالي غږ دی.
او د راتلونکو نسلونو لپاره د يوې ښې سوېلي پښتونخوا د جوړولو غږ دی.
د سيوري خاورې په تېر وخت کې د تاريخ ساتونکي پيدا کړي وو؛
اوس وخت دی چې سوېلي پښتونخوا د علم، شعور، کردار او سياسي بصيرت ساتونکي پيدا کړي.
تاريخ زموږ مخې ته پروت دی.
اوس د نوې تاريخ ليکلو مسؤليت زموږ پر غاړه دی.
سيد انورشاه
د ورځپاڼې نوی ژوند، کوټې، مشر ايډيټر
