لیکنه: سید انور شاه
د امریکا او ایران ترمنځ د روانې ترینګلتیا د کمولو لپاره د پاکستان ډیپلوماټیکې هڅې بې له شکه یو مهم پرمختګ دی. د دفاعي ځواکونو د مشر فیلډ مارشال سید عاصم منیر له خوا په یوه میاشت کې دوه ځله تهران ته سفر، په دې ډیپلوماټیک بهیر کې د سعودي عربستان او ترکیې د استازو ګډون او د قطر د منځګړیتوب د هڅو دوام دا څرګندوي چې د سیمې مهم هېوادونه د جګړې د پراخېدو پر ځای د خبرو اترو له لارې د ستونزو حل ته اړتیا ویني. د آی ایس پي آر د مشر لیفټننټ جنرال احمد شریف چودري له خوا د محتاطې خوشبینۍ څرګندول هم د همدې ډیپلوماټیک چاپېریال انعکاس دی. خو د هر ډول منځګړیتوب بریا یوازې په ډیپلوماټیکو فعالیتونو پورې نه ده تړلې، بلکې د ښکېلو لورو ترمنځ باور، روښانه موخې او د یو بل د دریځ د درک کولو چمتووالی هم اړین دی.
د پاکستان د هڅو د ستاینې ترڅنګ یوه بنسټیزه پوښتنه له پامه نه شي غورځېدای: د ایران له خوا د پاکستان په اړه اوسنی او د نږدې تېر وخت چلند څه ډول و؟ پاکستان په سختو شرایطو کې له ایران سره اړیکې ساتلې او د ترینګلتیا د کمولو لپاره یې ډیپلوماټیک رول لوبولی دی، خو د ایران له خوا هم په ځینو مواردو کې داسې اقدامات او دریځونه مخې ته راغلي چې دوه اړخیز باور یې اغېزمن کړی دی. له همدې امله اړینه ده چې پاکستان د منځګړیتوب په راتلونکي پړاو کې له ایراني مشرانو سره خپل تحفظات په روښانه او څرګند ډول شریک کړي او وضاحت وغواړي چې په وروستیو کې له پاکستان سره د ځینو چلندونو او اقداماتو لاملونه څه وو. دوه اړخیزې اړیکې یوازې په تاریخي، مذهبي او جغرافیایي نږدېوالي نه پیاوړې کېږي، بلکې متقابل درناوي، د ملي حاکمیت منلو او د یو بل د مشروع اندېښنو په پام کې نیولو سره ټینګېږي. پاکستان باید دا هم روښانه کړي چې له ایران سره د دوستانه اړیکو او سیمهییز امن غوښتونکی دی، خو دا هیله باید یو اړخیزه تمه نه وي.
همدا اصل باید له امریکا سره هم عملي شي. پاکستان باید واشنګټن ته هم په څرګنده ووایي چې په سیمه کې به د داسې پرېکړې یا پوځي عملیاتو برخه نه وي چې موخې یې روښانه نه وي او یا سیمهییز امن نور هم له ګواښ سره مخ کړي. امریکا او ایران دواړه باید پوه شي چې د پاکستان د منځګړیتوب موخه د یوه لوري د ګټو استازیتوب نه، بلکې د جګړې پای ته رسول، سیمهییز ثبات او د متقابل درناوي پر بنسټ د حل لارې موندل دي. پاکستان باید دا اصولي دریځ هم ولري چې ایران یا امریکا هره پرېکړه کوي، د هغې اغېزې او پایلې به ارزوي او د خپلو ملي ګټو او ملي حاکمیت له مخې به خپل دریځ ټاکي. په ډیپلوماټیکو اړیکو کې د یوه لوري د هرې خبرې منل اړین نه دي، خو د ټولو لورو د مشروع دریځ اورېدل او درناوی یې ضروري دی.
په دې لړ کې د افغانستان لپاره د امریکا د پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد هغه غبرګون هم د سیمې یوې پراخې واقعیت ته پام را اړوي چې د پاکستان د پوځ د ویاند د افغانستان په اړه د څرګندونو په تړاو یې ښودلی دی. خلیلزاد د افغانستان د دولت په توګه د نه منلو دریځ د نړیوالو قوانینو له مخې ناسم بللی او ویلي یې دي چې افغانستان د پاکستان له رامنځته کېدو څو پېړۍ وړاندې هم د یوه دولت په توګه موجود و. د هغه دا څرګندونې په خپل ځای یوه ډیپلوماټیکه او تاریخي موضوع ده، خو له دې څخه دا اصل څرګندېږي چې له ګاونډیو هېوادونو سره په اړیکو کې د هغوی تاریخي هویت، ملي حاکمیت او دولتي حیثیت ته درناوی بنسټیز ارزښت لري. پاکستان باید له افغانستان سره خپل اختلافات او امنیتي اندېښنې په ډاګه کړي، خو په داسې ژبه او طریقه چې د ډیپلوماسۍ لارې بندې نه کړي او د ستونزو د حل امکان پرانیستی وساتي. همدا اصل له ایران سره په اړیکو کې هم د پلي کېدو وړ دی.
اصلي ستونزه دا ده چې د امریکا او ایران ترمنځ روانې ترینګلتیاوې، پوځي عملیات، متضادې څرګندونې او د خبرو اترو ځنډ د ناڅرګندتیا فضا رامنځته کړې ده. د دواړو لورو سخت دریځونه او یو له بل سره په ټکر کې څرګندونې د یوه روښانه او د باور وړ سولېز پلان د جوړېدو پر وړاندې خنډونه دي. ایران د خبرو اترو لپاره کوم شرطونه وړاندې کړي او امریکا د اټومي ضمانتونو په اړه کومې غوښتنې لري؛ اړینه ده چې دا موضوعات په جدي او روښانه ډول د خبرو اترو برخه وګرځي. همدارنګه سمندري محاصره، بندیزونه، کنګل شوې شتمنۍ او د جګړې زیانونه باید د مذاکراتو په بهیر کې په واقعي او سنجول شوي ډول وڅېړل شي. د جګړې پر مهال د زور کارول ښایي یوه خوا ته لنډمهاله برلاسی ورکړي، خو د تلپاتې سولې ضمانت نه شي کېدای.
د پاکستان لپاره دا یو مهم ډیپلوماټیک فرصت دی، خو د دې فرصت د ګټې اخیستنې لپاره اړینه ده چې په خپله بهرنۍ تګلاره کې اصولي توازن وساتي. له ایران څخه د خپلو اندېښنو او تحفظاتو په اړه وضاحت وغواړي، امریکا هم له خپل دریځ او د پاکستان له اندېښنو خبره کړي او دواړو هېوادونو ته دا څرګنده کړي چې پاکستان د یوې ناڅرګندې جګړهییزې تګلارې برخه کېدل نه غواړي، بلکې د سولې، خبرو اترو او سیمهییز ثبات ملاتړ کوي. د منځګړیتوب بریا یوازې په دې پورې نه ده تړلې چې کوم پلاوی کوم پلازمېنې ته سفر کوي، بلکې په دې پورې تړلې ده چې ایا ښکېل لوري د خپلو اختلافاتو د لاملونو په اړه د رښتینې او روښانه خبرو اترو او د یو بل د مشروع اندېښنو د منلو لپاره چمتو دي؟ پاکستان باید خپلې ډیپلوماټیکې هڅې روانې وساتي، خو ملي ګټې، ملي حاکمیت او متقابل درناوی د هرې پرېکړې بنسټ وګرځوي. همدا متوازن دریځ په سیمه کې د سولې او د پاکستان د ملي وقار او باور د ساتنې بنسټ جوړولای شي.
