اداریه ۶ اکتوبر ۲۰۲۶

د مسکو منځګړیتوب او د کابل ـ اسلام‌اباد کړکېچ؛ د حل لاره باید دواړه لوري خپله ومومي.

روسیه چې پخوا د افغانستان په جګړه کې د پاکستان او افغان مجاهدینو پر وړاندې په مستقیمه جګړه کې ښکېله وه، نن د هماغو دوو هېوادونو، پاکستان او افغانستان، ترمنځ د شخړې د کمولو او د خبرو اترو د لارې د هواري هڅه کوي. دا د سیمې د سیاست یو له هغو ستر بدلونونو څخه دی چې باید اسلام‌اباد او کابل دواړه یې جدي درک کړي. مسکو فارمیټ له همدې موخې سره د افغانستان او سیمې د هېوادونو ترمنځ د سیاسي، امنیتي او اقتصادي همکارۍ لپاره جوړ شوی، خو د اکتوبر د پنځمې نېټې په اتمه غونډه کې پاکستان او افغانستان حتی د ګډې اعلامیې پر متن هم هوکړې ته ونه رسېدل. روسي استازي ضمیر کابلوف وویل چې د دواړو لورو ترمنځ د اختلاف له امله ګډه اعلامیه خپره نه شوه؛ افغان لوري په مسوده کې د افغانستان د ترهګرۍ په تړاو د یادونې له اندازې سره مخالفت کړی و.

د دې حالت تر ټولو مهم سیاسي پیغام دا دی چې د کابل او اسلام‌اباد اختلاف اوس یوازې د سرحد، کډوالو او سوداګرۍ موضوع نه ده پاتې؛ د ترهګرۍ، امنیتي اندېښنو، پوځي اقداماتو او متقابلو تورونو تر کچې رسېدلی دی. پاکستان وايي چې له افغان خاورې د وسله‌والو فعالیتونه یې امنیت ته جدي ګواښ جوړوي، په داسې حال کې چې افغان طالبان د پاکستان پوځي اقدامات او هوايي بریدونه د خپلو ملي حاکمیت پر ضد ګڼي او د ستونزو د حل لپاره پر خبرو او ډیپلوماسۍ ټینګار کوي. په داسې شرایطو کې که دواړه لوري هره ستونزه یوازې د بل لوري د ملامتولو له لارې تشریح کوي، نو نه به مسکو، نه به بل سیمه‌ییز فورم او نه هم کوم درېیم هېواد دایمي حل رامنځته کړای شي. روسیه کولی شي دواړه لوري د خبرو مېز ته کښېنوي، د باور فضا رامنځته کړي او د تفاهم لپاره منځګړیتوب وکړي؛ خو د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ د اصلي شخړې حل د همدې دواړو هېوادونو سیاسي مسؤلیت دی.

پاکستان او افغانستان باید نور د اعلامیو، تورونو او متقابلو سختو څرګندونو له مرحلې څخه د عملي مذاکراتو مرحلې ته داخل شي. اسلام‌اباد باید خپلې امنیتي اندېښنې د مشخصو شواهدو، واضح غوښتنو او د خبرو له لارې مطرح کړي، او کابل باید د پاکستان د امنیتي اندېښنو په اړه د وضاحت او عملي اقداماتو لپاره د باور وړ میکانیزم وړاندې کړي. همدارنګه پاکستان باید د افغانستان د حاکمیت او د ملکي وګړو د خوندیتوب حساسیتونه په پام کې ونیسي، او افغان لوری باید دا درک کړي چې د یوه ګاونډي هېواد پر خاوره د وسله‌والو فعالیتونو په اړه د پاکستان اندېښنې په ساده ډول له پامه نه شي غورځول کېدای. دواړه لوري باید د سرحدي امنیت، ترهګرۍ ضد ګډې همکارۍ، کډوالو، سوداګرۍ، ترانزیټ او سیاسي اړیکو لپاره یو دایمي او د باور وړ مذاکراتي میکانیزم جوړ کړي. د مسکو غونډې ګډه اعلامیه که څه هم د اختلاف له امله خپره نه شوه، خو دا ناکامي باید د نوي کړکېچ پیل نه، بلکې د کابل او اسلام‌اباد لپاره د دې وروستي خبرداري په توګه واخیستل شي چې دواړه هېوادونه د یو بل په ماتولو نه، بلکې د خپلو اختلافاتو په سیاسي هواري کې خپله راتلونکې لټولای شي. روسیه د منځګړیتوب دروازه پرانیستې ساتلې، خو د سولې اصلي کلی باید کابل او اسلام‌اباد پخپله وګرځوي. روسیې هم ویلي چې د دواړو لورو په غوښتنه د شخړې د پای ته رسولو په برخه کې د مرستې لپاره چمتو ده.