په امریکا کې د ځوانانو او مصنوعي ځیرکتیا په موضوع جوړ شوي نړیواله غونډه کې د بلوچستان والي شیخ جعفر خان مندوخېل ګډون په داسې انداز سره د ځینو کړیو له خوا د لانجمن کولو هڅه کېږي، چې په حقیقت کې له نیوکې څخه زیات د تعصب څرګندونه ښکاري. پوښتنه دا نه ده چې د والي عمر څومره دی؛ اصلي پوښتنه دا ده چې هغه هلته په کوم حیثیت تللی و. هغه د کوم ځوان په بڼه نه، بلکې د بلوچستان د اساسي منصب د استازي په توګه په داسې غونډه کې ګډون کړی و، چې د بلوچستان، پاکستان او د ځوان نسل د راتلونکي په اړه پکې خبرې کېدې. د ۲۰۲۶ کال د اګست د ۱۲مې نېټې د غونډې په موجودو رسمي حوالو کې هم هغه په څرګنده توګه د بلوچستان والي معرفي شوی دی.
د نړۍ په هره جدي غونډه کې د ځوانانو په موضوع یوازې ځوانان خبرې نه کوي. استاد ځوان نه وي، خو ځوانانو ته تعلیم ورکوي، پلار ځوان نه وي، خو د نوي نسل روزنه کوي، د پالیسۍ جوړوونکی ځوان نه وي، خو د ځوانانو د راتلونکي په اړه پرېکړې کوي. همدارنګه د یوې مشرې سیاسي او اداري څېرې له خوا د ځوانانو په غونډه کې ګډون د دې ثبوت دی چې هغه نوي نسل ته اهمیت ورکوي. که عمر د یو کس د ځوانانو د ستونزو په اړه له خبرو کولو څخه د بېصلاحیته کولو معیار وګرځي، نو بیا به په ټوله نړۍ کې د پوهنتونونو د استادانو، کارپوهانو، روزونکو، د پالیسۍ جوړوونکو او حکومتي استازو د ځوانانو اړوند ټول فعالیتونه هم د اعتراض وړ وګرځي.
د شیخ جعفر خان مندوخېل په اړه خو دا اعتراض لا نور هم کمزوری کېږي، ځکه د ځوانانو د تعلیم، مهارتونو، روزګار او عصري ټکنالوژۍ په اړه د هغه دریځ یوازې په امریکا کې تر یوې غونډې پورې محدود نه دی. روان کال هغه د بلوچستان په بودیجه کې د ځوانانو تعلیم، مهارتونو او روزګار ته د لومړیتوب ورکولو خبره کړې ده، په داسې حال کې چې په صوبه کې د مسلکي روزنې او له هېواده بهر د روزګار پروګرامونه هم روان دي. په پوهنتونونو کې د مصنوعي ځیرکتیا د نصاب، څېړنې او ډیجیټلي مهارتونو د ودې په اړه یې هم ټینګار کړی دی.
له همدې امله دا ویل چې یو عمر خوړلی کس د ځوانانو په پروګرام کې څنګه ګډون وکړ، په حقیقت کې له اصلي موضوع څخه تېښته ده. اصلي پوښتنه باید دا وي چې هلته د بلوچستان د ځوانانو لپاره څه غږ پورته شو، د پاکستان د ځوانانو د راتلونکي په اړه څه دریځ وړاندې شو او په نړیواله کچه د بلوچستان استازیتوب په کوم ډول وشو. که څوک د وینا د محتوا، دولتي لګښتونو، بلنې، د استازیتوب د طریقې یا د غونډې د پایلو په اړه اعتراض لري، نو باید د اسنادو پر بنسټ پوښتنه وکړي؛ خو د عمر پر بنسټ د یوه اساسي منصب د خاوند شخصیتي بدنامول دلیل نه دی.
دا هم یوه ترخه حقیقت دی چې زموږ په ټولنه کې کله ناکله له یوې شخصیت سره اختلاف د دلیل پر ځای د ملنډو وهلو وسیله ګرځي. که همدا معیار ومنل شي چې د ځوانانو اړوند په هره غونډه کې یوازې ځوانان ګډون کولی شي، نو بیا به وزیر، والي، سفیر، استاد، د تعلیم کارپوه او د پالیسۍ جوړوونکی ټول د ځوانانو له چارو څخه بهر شي. د ځوانانو ستونزې یقیناً د ځوانانو مسئله ده، خو د هغوی د راتلونکي مسؤولیت د ټول نسل ګډ مسؤولیت دی.
که د شیخ جعفر خان مندوخېل عمر نږدې اویا کاله وي، نو هغه د کمزورۍ په توګه وړاندې کول هم یو عجیبه چلند دی. تجربه له عمر څخه راځي او راتلونکی ځوانان جوړوي؛ یوه سالمه ټولنه دا دواړه د یو بل بدیل نه، بلکې د یو بل بشپړونکي ګڼي. ځوانانو ته یوازې ځوانې څېرې نه، بلکې تجربه لرونکې لارښوونې هم په کار دي. له همدې امله د بلوچستان والي د ځوانانو په نړیوال فورم کې ګډون په خپله هېڅ د خندا وړ موضوع نه ده، بلکې باید د بلوچستان د استازیتوب په چوکاټ کې وکتل شي.
نیوکه باید خامخا وشي، خو په نیوکه کې هم معیار، دلیل او صداقت ضروري دی. که څوک د والي له پروګرام، وینا یا حکومتي پالیسۍ سره اختلاف لري، نو په ښکاره دې یې وکړي. خو یوازې د عمر پر بنسټ دا تاثر ورکول چې هغه د ځوانانو پروګرام ته «د ځوان په توګه» تللی و، داسې یو فرضیه ده چې بنسټ یې له پیله کمزوری دی.
بلوچستان اوس د شخصیتونو د سپکاوي نه، بلکې د نسلونو ترمنځ د اړیکې اړتیا لري. ځوانانو ته هم تجربه پکار ده او هم فرصتونه؛ او د مشر نسل مسؤولیت دی چې خپله تجربه د نوي نسل د راتلونکي لپاره وکاروي. *همدا اصلي بحث دی، نور هر څه یوازې شور دی.
