په هېواد کې د نویو صوبو او اداري واحدونو د جوړولو، د اېن اېف سي د احتمالي نوي فارمول، د اسلاماباد د اداري راتلونکي او په ځینو سیمو کې د امنیتي وضعیت په اړه بحثونه په داسې وخت کې روان دي چې سیاسي فضا هم له زیاتې تودوخې سره مخ ده. په همدې لړ کې د پښتونخوا د سیاسي مشر جنید اکبر له خوا اسلاماباد ته د «سومنات» جوړولو استعاره هم مخې ته راغله، چې خواجه آصف او طلال چودري پرې سخت غبرګون وښود. د دغو ټولو پېښو ترمنځ د کوم پټ پلان د موجودیت قطعي پایله اخیستل به له وخته مخکې وي؛ خو حکومت او سیاسي ګوندونو ته پکار ده چې د نویو صوبو، اداري واحدونو، اېن اېف سي او د اسلاماباد د راتلونکي په اړه خپل دریځ په روښانه ډول له ولس سره شریک کړي، څو رامنځته شوې پوښتنې د سیاسي او پارلماني خبرو له لارې ځواب شي.
د «سومنات» تاریخي حوالې ته هم باید له احتیاط څخه کار واخیستل شي. محمود غزنوي د یوولسمې پېړۍ یو مهم واکمن و، چې د خپلې واکمنۍ مرکز یې غزني و او د هند پر لور یې ګڼې پوځي لښکرکشۍ کړې وې. د ۱۰۲۵ ـ ۱۰۲۶م کال د سومنات لښکرکښي د هغه له تر ټولو مشهورو تاریخي پېښو څخه ګڼل کېږي. په دودیز تاریخي روایت کې هند ته د هغه د اوولسو لښکرکشيو یادونه کېږي، په داسې حال کې چې د سومنات د بت یا د هغې د ځینو برخو غزني ته د وړلو روایت هم په ځینو وروستنیو ماخذونو کې راغلی؛ خو دا خبره چې ګواکې هغه بت کابل ته وړل شوی و، یا د سومنات اصلي دروازې غزني ته انتقال شوې وې، باید د قطعي تاریخي حقیقت په توګه وړاندې نه شي، ځکه د دې ادعاوو لپاره پیاوړي هممهاله تاریخي شواهد نشته. همدارنګه د سومنات پېښه یوازې د «کفر او اسلام د جګړې» په یوه لنډ عنوان کې محدودول هم د تاریخ له پېچلتیا سره بشپړ انصاف نه کوي؛ د هغه وخت سیاسي، پوځي او اقتصادي عوامل هم باید په پام کې ونیول شي.
اسلاماباد نه سومنات دی او نه د نن ورځې سیاست د یوولسمې پېړۍ له جګړو سره پرتله کېدای شي. کېدای شي جنید اکبر د «سومنات» له استعارې څخه د پرلهپسې سیاسي مبارزې، بیا بیا هڅې او خپل سیاسي هدف ته د رسېدو مفهوم اخیستی وي، خو تاریخي استعارې په اوسني سیاسي ماحول کې بېلابېل تعبیرونه پیدا کولی شي. له بلې خوا، د حکومتي وزیرانو لپاره هم ښايي تر سخت غبرګون ډېر اغېزمنه لار دا وه چې په سیاسي موسکا او تاریخي شعور سره یې لنډ ځواب ورکړی وای: «د محمود غزنوي دور تېر شوی؛ نن اسلاماباد ته د رسېدو لار له اساسي قانون، پارلمان، ټاکنو او سیاسي خبرو تېرېږي.» غوره ده چې دا موضوع د کومې سترې شخړې د پیل په توګه ونه کتل شي، بلکې د یوه سیاسي محاورې تر کچې محدوده پاتې شي؛ اصلي تمرکز باید د پاکستان پر اداري جوړښت، د سرچینو پر عادلانه وېش، امنیت او د وفاق او صوبو پر اړیکو وي. *تاریخ دې په خپل ځای وي، سیاست دې په خپل چوکاټ کې؛ او د پاکستان د راتلونکي پرېکړه دې د احساساتي شعارونو پر ځای د اساسي قانون، دلیل، خبرو اترو او د ولس د رضایت له لارې وشي.
